Deus ex machina

afb. werk van Bob Bonies

Het is een drukte van belang bij de opening van Ode aan strak 3 in de tentoonstellingsruimte van Rob de Vries in Haarlem. Niet echt het moment om in alle stilte te genieten van wat de tentoonstelling dit keer te bieden heeft, maar het weerzien van een aantal bekenden is ook een heel prettige ervaring. Kunst geeft een blik op – soms bovenaardse – schoonheid, maar het verbindt ook mensen hier ter plekke. Dus een week later weer de gang naar de galerie gemaakt en toen stil genoten van kunst in het kwadraat. Het is het binnentreden in een groot kunstwerk – het universum van de galeriehouder -, waarbinnen weer sterren schitteren in hun verschijningsvorm van lijn, vlak en kleur.

Vincent Icke, de Leidse hoogleraar Astrofysica, vertelde op de radio gepassioneerd over het ontstaan van ons heelal en de betekenis daarvan voor onze aarde. Naslagwerk leert mij dat er gedurende honderden miljoenen jaren een ‘kabbelende’ rust heerste; slechts duizendste seconden van zeer groot geweld zorgden voor wat de oerknal is gaan heten. Sterren explodeerden en lieten hun ‘sterrenstof’ de bouwstenen zijn van al het leven op aarde. Geen explosies zoals wij die kennen in een bepaalde lege ruimte. Er zou geen sprake zijn van een bestaande ruimte. De ontwikkeling van het heelal veronderstelt een beweging van de ruimte en niet door de ruimte. Er heerste op dat moment in het heelal een bijna volledig evenwicht. Stil was het toen. Nog nooit was het zo stil. Er was slechts een soort ‘witte ruis’, die waarschijnlijk ontstond door elementaire deeltjes. Uit die deeltjes, ruimte en tijd is uiteindelijk ons heelal opgebouwd.

In de nis van de gang hangt een wandsculptuur van Sjoerd Buisman. Het is een Gesloten Silphiumspiraal. In den beginne, zou je bijna zeggen, de grondvorm van leven. De spiraal lijkt de mogelijkheid tot mathematische vormgeving te onderzoeken. Toch blijft het een open organisch werk, dat als je goed kijkt wel van moedernatuur een vierkant karakter heeft meegekregen. Verderop in de gang het werk van Florette Dijkstra. Een stap verder. De tekentafel. Twee werktekeningen van een ‘lege’ ruimte, met kleine potloodlijntjes gedetailleerd uitgewerkt, die ons opnieuw laten nadenken over de vormgeving van wat we van oorsprong abstract-concreet werk noemen. Als je dan de grote expositieruimte binnengaat, zie je links aan de muur twee schilderijen van Antoon Erftemeijer. De lijn bepaalt het vlak. De kleur doet zijn intrede. Compositie 24 straalt een volledig evenwicht uit, overgaand in Compositie 25 waar de kleurige vierkanten het witte doek weer lijken te verlaten op zoek naar een nieuwe verschijningsvorm in de ruimte. Die lijken ze te vinden op het witte schilderslinnen van Bob Bonies. Rode vierkanten, buiten het kader tredend en balancerend op de toppen van hun kunnen, fragmenteren en verdwijnen weer achter je om hun reis door de ruimte te vervolgen. Dan, als je je omdraait, links en rechts het geconcentreerde werk van Ditty Ketting. Kleuren groeperen zich en vinden – met behulp van een begrenzende lijnvoering – hun eigen vrijheid binnen de beperking van het schildersdoek. Het universum is te vinden in een zandkorrel, zegt ze in het blad Pandora, dus je hoeft niet de hele wereld binnen te halen. Vanuit dat perspectief zie ik als deus ex machina rechts op de grond een sculptuur van Piet Tuytel; een groen gespoten stalen IPE profielbalk die dreigt te kantelen, maar wordt tegengehouden door een langwerpige blauwe strip van profielplaat. Een grensverleggend geschenk uit de hemel dat verwijst naar de lijnen van gekleurd vinyltape op de achterkant van de wand waarop de grote Bonies hangt. Het stopt hier niet in deze galerieruimte, lijkt het werk van Tuytel te zeggen. We moeten verder, op zoek naar nieuw leven, een nieuwe ruimte, een nieuwe tijd.

door Pim Burger

Posted in Spotlight